Wyobraź sobie pisarza, który nigdy nie pije kawy. Nie cierpi on na paraliżujący brak weny. Sztuczna inteligencja puka dziś odważnie do drzwi wydawnictw. Czy algorytmy stworzą kolejny wielki hit literacki? Trwa wielka wojna AI kontra człowiek! Bez zjawiskowych wybuchów, filmowych scen i robotów próbujących mieć silną wolę.
AI Cyfrowy Mickiewicz, czyli algorytm łapie za pióro
Pisarze od zawsze szukali idealnego asystenta do pracy. Dzisiaj komputerowe narzędzia tekstowe potrafią wygenerować tysiące słów w kilka sekund. ChatGPT chętnie podsunie Ci pomysł na morderstwo w zamkniętym pokoju. Masz problem z nudnym opisem zachodu słońca? Program zrobi to szybko i doda trzy alternatywne wersje.
Technologia NLP analizuje miliony ludzkich tekstów i uczy się struktur językowych. Twórcy używają tych narzędzi do planowania skomplikowanej fabuły oraz tworzenia profili bohaterów. Maszyna nie zastępuje jednak ludzkiego serca i unikalnego stylu. Program dostarcza jedynie surowy materiał, który autor musi dokładnie oszlifować.
Gdzie leży granica na bezdusznym froncie realizmu technologicznego? Mamy tu do czynienia z nierówną walką o naszą istotę. Pęd ku doskonałości zagubił to co ludzkie i niejednokrotnie potworek pożarł mięsiste serca i przemielił je w „nowoczesność w czerwieni”. Tu już nie ma wyobraźni Lema. To jest realne zagrożenie!
Kto właściwie napisał tę książkę? Prawniczy ból głowy
Tradycyjne prawo autorskie od dekad chroni wyłącznie ludzką kreatywność. Przepisy wymagają, aby dzieło pochodziło bezpośrednio od człowieka. Maszyna nie posiada przecież osobowości prawnej ani własnych uczuć. Generowanie tekstu przez algorytm wywraca te stare zasady do góry nogami. Prawnicy na całym świecie intensywnie debatują nad nowymi definicjami.
Sytuacja komplikuje się, gdy człowiek mocno edytuje cyfrowy tekst. Kto wtedy zachowuje prawa do końcowej powieści? Zwykłe polecenie tekstowe dla bota nie daje ochrony autorskiej. Rynek wydawniczy pilnie potrzebuje jasnych i nowoczesnych regulacji prawnych. Obecnie poruszamy się w szarej strefie pełnej literackich pułapek.
Pułapka szarej strefy
W kwestii tego, „kto jest właścicielem” wygenerowanego tekstu, sądy i urzędy patentowe na całym świecie mówią dziś jednym głosem. Prawem autorskim chronione są wyłącznie efekty pracy człowieka. Maszyna nie ma osobowości prawnej, uczuć ani intencji twórczej.
Treści w całości wygenerowane przez sztuczną inteligencję (bez znaczącego wkładu ludzkiego) nie podlegają żadnej ochronie prawnej. Stają się dobrem wspólnym. Każdy może je bezkarnie skopiować, podpisać swoim nazwiskiem i sprzedawać.
Same polecenia tekstowe (prompty), nawet te bardzo skomplikowane, nadal nie są uznawane za wystarczający wkład twórczy, by objąć wygenerowany tekst prawem autorskim. Dopiero głęboka, ludzka redakcja, zmiana struktury i nadanie tekstowi indywidualnego szlifu przez pisarza sprawiają, że utwór zyskuje ochronę. Chroniony jest wtedy jednak ten ludzki wkład, a nie surowy plik z bota.
Czy roboty odbiorą nam wenę, czy tylko brudną robotę?
Ai doskonale radzi sobie z powtarzalnymi schematami literackimi. Potrafi sprawnie napisać tani romans lub przewidywalny kryminał medyczny. Brakuje jej jednak prawdziwego życiowego doświadczenia i głębokich ludzkich emocji. Algorytm nie przeżył nigdy złamanego serca ani prawdziwej egzystencjalnej tęsknoty. Dlatego komputerowe teksty często brzmią bezdusznie i bardzo schematycznie.
Mądrzy pisarze traktują technologię jako „genialnego” partnera do burzy mózgów. Maszyna błyskawicznie koryguje błędy językowe i szuka trafnych synonimów. Ostateczna decyzja artystyczna zawsze należy do żywego człowieka. Przyszłość literatury to prawdopodobnie zgrany duet ludzkiego geniuszu i cyfrowej szybkości. Nie musimy więc jeszcze palić naszych tradycyjnych piór.
Zamiast spędzać godziny na Wikipedii czy specjalistycznych forach, możesz użyć AI do szybkiego wyciągania esencji z trudnych tematów:
- Realia epoki: Zapytaj o to, jak ubierali się mieszczanie w XIX-wiecznym Krakowie albo jakie potrawy podawano na dworze Henryka VIII.
- Kwestie techniczne: Dowiedz się, jak działa konkretna trucizna, jakie są procedury policyjne przy zabezpieczaniu miejsca zbrodni lub jak steruje się jachtem podczas sztormu.
- Generowanie imion i nazw: Poproś o listę unikalnych imion dla elfów, nazw fikcyjnych korporacji cyberpunkowych czy pasujących do epoki staropolskich nazwisk.
- Wykrywanie dziur logicznych: „W rozdziale drugim mój bohater łamie lewą rękę. Przeanalizuj zarys fabuły i sprawdź, czy w rozdziale dziesiątym przypadkowo nie strzela z niej z łuku”.
- Polowanie na powtórzenia: Wklej fragment tekstu i poproś o znalezienie słów lub konstrukcji, których nadużywasz.
Nieco to przyśpieszy poszukiwania. Chociaż spacer to Książnicy Wielkiego Maga i Jego Brata Alchemika to dopiero przygoda. Biblioteki to skarbnica wiedzy. Wertując strony poczujesz się jak Hermiona w dziale Ksiąg Zakazanych.
Bezduszna maszyna
Sztuczna inteligencja wcale nie musi być bezdusznym ghostwriterem, który zabiera Ci przyjemność z tworzenia. Dla pisarza może stać się genialnym asystentem, dociekliwym researcherem i cierpliwym sparingpartnerem intelektualnym.
Prawnicze młyny zazwyczaj mielą powoli, ale w temacie sztucznej inteligencji i praw autorskich nabrały ekspresowego tempa. Krajobraz prawny w Europie (i na świecie) drastycznie się zmienił, a twórcy technologii GenAI (generatywnej sztucznej inteligencji) stracili status „bezkarnych pionierów”.
Cyfrowy Dziki Zachód powoli daje się okiełznać. Dlatego róbmy swoje, twórzmy z serca. Od siebie, dla siebie. Od siebie dla innych. Dbajmy o wartość ludzkiej wyobraźni i miłości. Duchowości i serca. AI zostawmy do najistotniejszych rzeczy potrzebnych w życiu.
